Home / Starowzroczność – Prezbiopia

Starowzroczność – Prezbiopia

Starowzroczność (Prezbiopia) – Fizjologia, Diagnoza i Nowoczesne Metody Korekcji

Starowzroczność, medycznie nazywana prezbiopią (lub starczowzrocznością), to naturalny proces fizjologiczny, który dotyczy niemal każdego z nas po 40. roku życia. Poniższy artykuł przybliża mechanizmy powstawania tej zmiany, jej rosnącą skalę w starzejącym się społeczeństwie oraz – co najważniejsze – spektrum dostępnych współcześnie metod korekcji.

Czym jest prezbiopia i dlaczego powstaje?

  • Definicja i objawy. Prezbiopia występuje, gdy fizjologiczna, związana z wiekiem redukcja zakresu akomodacji oka osiąga punkt krytyczny. Jest to moment, w którym – przy optymalnej korekcji wzroku do dali – naturalna zdolność oka do wyostrzania obrazu z bliska staje się niewystarczająca do zaspokojenia indywidualnych potrzeb wzrokowych pacjenta (np. czytania czy obsługi smartfona).
  • Mechanizm zmian. Zgodnie z teorią Helmholtza, główną przyczyną jest stopniowe twardnienie soczewki wewnątrzgałkowej oraz zmiany w ciele rzęskowym. Z biegiem lat soczewka traci elastyczność, a aparat akomodacyjny nie jest w stanie efektywnie zmieniać jej kształtu. Jak zauważono w Raporcie Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) na temat widzenia (2019): „starzenie się jest głównym czynnikiem ryzyka wielu chorób oczu. Częstość występowania starczowzroczności, zaćmy, jaskry i zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem gwałtownie wzrasta wraz z wiekiem”.
  • Warto wiedzieć: Istnieje zjawisko zwane pseudoakomodacją. Opisuje ono sytuację, w której osoba starsza nadal widzi z bliska mimo braku rzeczywistej akomodacji soczewki (np. dzięki głębi ostrości przy wąskiej źrenicy).

Skala problemu i wpływ na życie
Prognozy demograficzne – w stronę 4 miliardów. Prezbiopia to wyzwanie o skali globalnej. Oczekuje się, że populacja osób zmagających się z tym problemem wzrośnie z szacowanych niedawno 2,1 miliarda do ponad 4 miliardów ludzi w roku 2050. Oznacza to, że za ćwierć wieku problem ten będzie dotyczył około 40% światowej populacji.
Przy tak dynamicznie rosnącej średniej długości życia, seniorzy prowadzą coraz bardziej aktywny tryb życia, poświęcając więcej czasu na aktywność fizyczną i intensywne korzystanie z urządzeń cyfrowych, co stawia przed ich wzrokiem nowe wymagania.

Wpływ ekonomiczny i społeczny. Zwiększona częstość występowania starczowzroczności niesie ze sobą istotne implikacje nie tylko medyczne, ale i ekonomiczne. Niekorygowana wada wpływa na różne aspekty jakości życia, w tym:

  • Wydajność w pracy i utrzymanie aktywności zawodowej.
  • Dobre samopoczucie psychiczne i pewność siebie.
  • Interakcje społeczne i niezależność finansową.

Nowy Standard Opieki (wg Światowej Rady Optometrii).
W odpowiedzi na te wyzwania, Światowa Rada Optometrii (WCO) zdefiniowała nowoczesny standard opieki oparty na dowodach, który wykracza poza samo przepisanie okularów. Składa się on z trzech głównych elementów:

  1. Łagodzenie (Mitigation): Edukacja pacjentów jeszcze przed wystąpieniem objawów. Specjaliści powinni informować o starzeniu się oka podczas rutynowych wizyt, zachęcając do regularnych badań w celu wczesnego wykrycia zmian.
  2. Pomiar (Measurement): Kompleksowa ocena stanu pacjenta przy użyciu zarówno metod subiektywnych (wywiad o potrzebach), jak i obiektywnych (badanie kliniczne).
  3. Zarządzanie (Management): Oferowanie spersonalizowanych interwencji (okulary, soczewki, zabiegi), które zaspokajają indywidualne potrzeby wzrokowe i stylowe, poprawiając jakość życia obecnie i w przyszłości.

Diagnostyka i świadomość pacjenta.
Współczesna diagnostyka musi zmierzyć się z niską świadomością społeczną. Statystyki pokazują, że tylko 11% dorosłych dowiaduje się o prezbiopii od swojego specjalisty, zanim wystąpią u nich objawy.
Tymczasem badania wskazują, że pacjenci chcieliby być informowani o nadchodzących zmianach z dużym wyprzedzeniem – nawet 5–10 lat wcześniej. Oczekują jasnego komunikatu o konieczności regularnych badań, aby móc przygotować się na zmiany w widzeniu. Dlatego tak ważne jest, aby diagnoza opierała się na dialogu i indywidualnych potrzebach, a nie tylko na tabelach wieku.

Przegląd metod korekcji.
Ponieważ jedna opcja rzadko odpowiada wszystkim potrzebom środowiskowym i stylowi życia, kluczowe jest wypróbowanie z pacjentem różnych podejść.

  1. Okulary i soczewki kontaktowe:
  • Okulary: Najpopularniejszym wyborem są soczewki progresywne, oferujące płynne przejście mocy, a także okulary dwuogniskowe i do czytania.
  • Soczewki kontaktowe: Dostępne są soczewki multifokalne oraz system monowizji. Nowoczesne konstrukcje multifokalne zyskują przewagę, oferując lepsze widzenie obuoczne.
  1. Chirurgiczne techniki rogówkowe.
    Obejmują laserową korekcję (LASIK, PRK, SMILE) oraz wkładki rogówkowe:
  • Częstą strategią jest wytworzenie monowizji
  • Procedury PresbyLASIK zmieniają kształt rogówki, by zwiększyć głębię ostrości, co może jednak wpływać na kontrast widzenia.
  1. Soczewki wewnątrzgałkowe (IOL).
    Stosowane przy operacji zaćmy lub refrakcyjnej wymianie soczewki:
  • Soczewki trifokalne: Widzenie do dali, bliży i odległości pośrednich.
  • Soczewki EDOF: Wydłużona głębia ostrości z mniejszym ryzykiem efektów halo/glare.
  1. Farmakologia i nowe technologie:
  • Krople do oczu: Miotyki zwężające źrenicę (efekt „pinhole”) to nowa, tymczasowa metoda nieinwazyjna.
  • Zabiegi na twardówce: mikroporacja laserowa, mająca na celu przywrócenie biomechaniki akomodacji.

Podsumowanie.
W związku ze wzrostem częstości występowania tej choroby, konieczna jest szersza edukacja oraz integracja usług opieki okulistycznej z systemami opieki zdrowotnej. Zgodnie z raportami BCLA CLEAR i zaleceniami WCO, nie ma jednej idealnej metody dla każdego. Kluczem jest wczesna edukacja, regularne badania i dobór rozwiązania, które pozwoli pacjentom zachować aktywność i jakość życia w wieku dojrzałym.

Literatura
Artykuł opracowano na podstawie serii raportów BCLA CLEAR Presbyopia (2024) oraz dokumentów Światowej Organizacji Zdrowia i Światowej Rady Optometrii:

  1. World Report on Vision 2019, World Health Organization (WHO), dostęp: 2024.
  2. Wolffsohn J.S., et al. BCLA CLEAR Presbyopia: Definitions. Contact Lens and Anterior Eye, 2024.
  3. Markoulli M., et al. BCLA CLEAR Presbyopia: Epidemiology and impact. Contact Lens and Anterior Eye, 2024.
  4. Global population projections 2020-2050, United Nations / Essilor internal analysis (szacunki dot. 4 mld osób z prezbiopią).
  5. Davies L.N., et al. BCLA CLEAR Presbyopia: Mechanism and optics.
  6. Brooke Hutchins, Byki Huntjens, Patients’ attitudes and beliefs to presbyopia and its correction, Journal of Optometry, 2021 (dot. oczekiwań pacjentów co do wczesnej informacji).
  7. Harvey, B. (2023). Conferences: On trend with contact lenses, Optician Online (dane o 11% świadomości pacjentów).
  8. Wolffsohn J.S., et al. BCLA CLEAR Presbyopia: Evaluation and diagnosis.
  9. Morgan P.B., et al. BCLA CLEAR Presbyopia: Management with contact lenses and spectacles.
  10. Vijay Kumar Yelagondula et al., Near vision impairment and effective refractive error coverage…, Clinical and Experimental Optometry, 2024.
  11. Craig J.P., et al. BCLA CLEAR Presbyopia: Management with corneal techniques.
  12. Schnider C., et al. BCLA CLEAR Presbyopia: Management with intraocular lenses.
  13. Naroo S.A., et al. BCLA CLEAR Presbyopia: Management with scleral techniques…
  14. Adaptacja i tłumaczenie grafiki: Piotr Mituś (oryg. Wolffsohn J.S., et al. BCLA CLEAR Presbyopia: Definitions. Contact Lens and Anterior Eye, 2024.)